Yazılım ekiplerinde yıllarca benzer sorular soruldu:
“Biz kodu yazıyoruz, test ediyoruz, yayınlıyoruz… ama kullanıcı memnuniyeti artmıyor, ürün büyümüyor, sorunlar bitmiyor.”

Bunun nedeni çoğu kez teknik beceri eksikliği değil; ürünü düşünmeden yazılım geliştirme alışkanlığıdır.
Birçok mühendis kodu doğru çalıştırmayı yeterli sanırken aslında ürünün “gerçek hayatta” nasıl kullanıldığı, hangi noktada sorun yaşandığı, hangi senaryoda değer ürettiği gibi konular gözden kaçar.

Product-minded mühendislik, ekibin kendi işini, teknik kalitesinin ötesine taşımasıdır:

• Kod yalnızca derlenip çalışmakla kalmaz; gerçek kullanıcı problemine karşılık verir.
• Test yalnızca bug yakalamak değildir; ürünün davranış garantisini sağlamaktır.
• Log, metric, telemetry yalnızca teknik görünmezlik için değil; ürünün değerini ölçmek içindir.
• Feature yalnızca implement edilmez; üründe işlevsel bir sonuç üretir.

Bu yazı boyunca product-minded yaklaşımın ekip için nasıl somut bir çalışma biçimine dönüştüğünü ele alacağız.

1. Yazılımcı için Product-Minded düşünme

1.1. Kodlamadan önce problemi anlamak

Klasik yaklaşım:
“Jira’da task var → Aç → Kodu yaz → Testi geç → Deploy.”

Product-minded yaklaşım:
“Bu task hangi problemi çözüyor? Kullanıcı hangi adımda zorlanıyor? Alternatif çözümler ne olabilir?”

Birkaç soru her mühendis için standart hale gelebilmeli:

• Bu feature, hangi kullanıcı davranışını değiştirmeyi amaçlıyor?
• Kullanıcı bu adımı nasıl deneyimliyor?
• Bu geliştirme ürün metriklerinden hangisini etkileyecek?
• İstisna durumları kullanıcı deneyimini nasıl etkiler?
• Backend hata verirse kullanıcıya ne yansır?

Kod yazmaya başlamadan önce problemi anlamak, çözümsüz kod yazma riskini %70 azaltır.

1.2. Uçtan uca senaryoları düşünmek

Mühendis için product-mindedlık aynı zamanda “system thinking” demektir.
Örnek bir task:
“Kullanıcı profil fotoğrafını güncelleyebilsin.”

Klasik davranış:

• Endpoint’i yazar
• Dosyayı kaydeder
• URL döner
• Task Done

Product-minded mühendis:

• Maksimum dosya boyutu ne olmalı?
• Mobilde düşük internet hızında ne olur?
• Upload yarıda kesilirse UI ne göstermeli?
• Eski resim silinmeli mi?
• Loglar yeterli mi?
• Veriler veri koruma/güvenlik politikasına uygun mu?
• Bu özellik release edildiğinde telemetri event’leri var mı?

Bu düşünce türü kodu “canlı ortam davranışıyla” ele alır.

1.3. Yalnızca kodu değil, etkisini sahiplenmek

Product-minded düşünme = “Ben kodu yazdım bitti” demek değildir.
Bir mühendis için sahiplenme şu şekilde tanımlanabilir:

• Canlıya çıkan feature’ın metriklerini izlemek
• Yapılan değişikliğin latency, error rate, crash rate gibi teknik metriklere etkisini görmek
• Ürün davranışını log/metric ile doğrulamak
• Sorun çıktığında sadece bug fix yapmak yerine nedenini anlamaya çalışmak
• Gerektiğinde feature’ın kapatma switch’ini (feature flag) kullanmak
• Regression riskini QA ile birlikte azaltmak

Bu sahiplenme kültürü uzun vadede “sorunsuz ürün”ün en güçlü iticisidir.

1.4. Teknik kararları ürünün geleceğine göre vermek

Mühendis açısından product-mindedlığın en kritik noktalarından biri:
“Kodu nasıl yazayım?” değil, “Bu karar ürün davranışını uzun vadede nasıl etkiler?” sorusudur.

Örneğin;

• API’yı hızlı yazmak için validation’ları boş geçmek kısa vadede kolaydır.
  Uzun vadede support yükü ve hatalı kullanıcı datası artar.
• Log eklememek kodu temiz gösterir.
  Ama canlıda hata olduğunda 2 gün araştırırsınız.
• Telemetry event’leri yazmamak kodu sadeleştirir.
  Ama feature’ın işe yarayıp yaramadığını kimse bilemez.
• Rate limiting koymamak development’ta hız sağlar.
  Ama DDOS veya abuse olduğunda tüm sistem çöker.

Product-minded mühendis teknik kararı her zaman ürün davranışıyla ilişkilendirir.

2. QA için Product-Minded düşünme ne anlama gelir?

QA product-minded olduğunda tester değil, ürünün kalitesinin koruyucusu olur.
Bunun üç kritik boyutu vardır:

2.1. Test senaryolarının gerçek kullanıcı davranışına dayanması

Klasik QA örneği:

• Case: Kullanıcı fotoğraf yükler → Onaylanır → Next’e Tıklar → Biter.

Product-minded QA:

• Fotoğraf çok büyükse?
• Yanlış format ise?
• Upload kesilirse?
• İnternet yavaşsa?
• Aynı anda 2 upload açarsa?
• Eski fotoğrafı geri getirmek isterse?
• Exception tetiklenirse UI ne gösteriyor?
• Veri consistency korunuyor mu?

Fark burada:
Product-minded test sadece “işlem çalışıyor mu”yu değil, “kullanıcı gerçekte nasıl davranır”ı test eder.

2.2. Metrik ve telemetry testleri

Bugün modern ürünlerde kalite yalnızca fonksiyonel test değildir.
Aynı zamanda:

• Event’ler doğru tetikleniyor mu?
• Page load time artmış mı?
• API latency artışı var mı?
• Error log’ları doğru mu yazılıyor?
• Kullanıcı davranışı analytics’e doğru yansıyor mu?

QA artık yalnızca fonksiyon değil ürün davranışını test eder.
Bu yaklaşım sayesinde ürün hataları kullanıcı şikayetine dönüşmeden önce yakalanır.

2.3. Risk tabanlı test yaklaşımı

Bazen her şey test edilmez. Her şey aynı önemde olmayabilir.
Product-minded QA şunu bilir:

• Hangi senaryolar kritik kullanıcı akışıdır?
• Hangi fonksiyon kesilirse kullanıcı uygulamayı terk eder?
• Hangi hatalar ticari zarara sebep olur?
• Hangi edge case’ler gerçekten kullanıcıyı etkiler?

Örnek:

Akış	Risk Seviyesi	Neden
Ödeme tamamlanması	Çok Yüksek	Kullanıcı kaybı + gelir kaybı – CR
Profil fotoğrafı yükleme	Orta	UX etkisi
Bildirim çalma sesi	Düşük	Ürün değerini direkt etkilemez

QA’nın test enerjisini kritik noktalara yönlendirmesi ürün kalitesini x kat artırır.

3. Mühendis ve QA İçin Product-Minded Pratikler (Derin ve Uygulanabilir)

Aşağıda ekiplerin günlük işlerinde uygulayabileceği “ürün odaklı” çalışma alışkanlıkları yer alıyor.

3.1. “Kod yazmadan önce 5 dakika düşünme” kuralı

Bir mühendis task’ı açtığında kendine şu soruları sorabilmeli:

1. Bu task hangi kullanıcı problemine çözüm?
2. Bşarı kabul kriteri ne?
3. Edge case’ler neler?
4. Log/metrik ihtiyacı var mı?
5. Sonradan ölçümlemek için telemetry event gerekiyor mu?
6. Bu geliştirme canlı ortamda nasıl davranacak?
7. rollback/feature flag ihtiyacı var mı?

Bu 5 dakika planlama, canlıya çıktıktan sonra 5 saatlik bug fix’i engeller.

3.2. “Doğru logging” ürünün kalitesinde büyük öneme sahiptir

Product-minded mühendis logging’i hata takibi için değil ürün davranışını anlamak için de kullanır.
Gerekli soru:

• “Bu feature çalışırken ürün hangi davranışları üretebilir ?”

Örnek:
Profil fotoğrafı yükleme için doğru log’lar:

• Upload request başladı
• Dosya boyutu
• Upload süresi
• Upload kesildi mi?
• Validation hatası var mı?
• Kullanıcı cihaz bilgisi
• Bağlantı hızı tahmini
• Kaydetme süresi

Log yoksa canlı ortam karanlıktır.
Karar vermek karanlıkta ışıksız uçmak gibidir.

3.3. Telemetry: Her feature bir event ile ölçülebilmelidir

Modern ürünlerde:

• “Bir feature çalıştı mı?” değil
• “Feature kullanıcı davranışını değiştirdi mi?” önemlidir.

Telemetry event’leri olmadan bir feature’ın işe yarayıp yaramadığını kimse anlayamaz.

Örnek event tasarımı:

• profile_picture_upload_started
• profile_picture_upload_succeeded
• profile_picture_upload_failed
• profile_picture_changed
• profile_picture_reverted

Bu event’leri QA da test eder.

3.4. QA için “user story okuma” alışkanlığı

QA yalnızca test case okumamalı; hikayeyi, amacı, problemi anlamalı.

Bu şu avantajı getirir:

• Gereksiz test yapılmaz
• Gereksiz senaryolar ayıklanır
• Eksik senaryolar ortaya çıkar
• Testler ürün davranışına göre şekillenir

Kullanıcı hikayesi = Test senaryolarının doğal kaynağıdır.

3.5. “Living Documentation”: Mühendis ve QA’nın ortak sorumluluğu

Dokümanlar product ekiplerinin değil, mühendis ve QA’nın da sorumluluğudur.

• API dökümü
• Edge case listeleri
• Feature davranış tanımı
• Veri sözlüğü (data dictionary)
• Test coverage alanları
• Regression risk alanları

Product-minded yaklaşımda dokümantasyon tek seferlik değil yaşayan bir yapıdır.

3.6. “Ölçülebilir geliştirme” prensibi

Bir mühendisin kod yazmaya başlamadan önce şu soruyu sorması iyi olacaktır:
“Bu geliştirme canlıya çıktığında başarılı olduğunu nasıl anlayacağız?”
QA ise şu soruyu sorar:
“Başarısız olduğunu nasıl anlayacağız?”
Bu iki soru feature’ın kaderini belirleyebilir.

4. Somut teknik örnekler — Product-minded düşünmenin kod düzeyindeki yansımaları

Buradan itibaren doğrudan teknik uygulamalara bakalım.

4.1. Örnek 1: API endpoint geliştirme

Task: “Kullanıcı favorilere ürün ekleyebilsin.”

Klasik mühendis:

[HttpPost("favorite")]
public IActionResult AddFavorite(int productId)
{
    _service.AddFavorite(productId);
    return Ok();
}

Product-minded mühendis:

1. Validasyon: ürün var mı?
2. Kullanıcı zaten favorilemiş mi?
3. Ürün stokta mı?
4. Rate limit gerekli mi?
5. Event/log gerekli mi?
6. Response doğru mu?
7. API performansı yeterli mi?

Örneğin:

[HttpPost("favorite")]
public async Task<IActionResult> AddFavorite(int productId)
{
    if (!await _productService.Exists(productId))
    {
        _logger.LogWarning("favorite_failed_product_not_found");
        return NotFound();
    }

    var result = await _favoriteService.AddAsync(UserId, productId);

    await _telemetry.TrackAsync("favorite_added", new { UserId, productId, result });

    return result ? Ok() : Conflict("AlreadyAdded");
}

Bu endpoint hem ürün davranışını hem teknik ihtiyacı karşılar.

4.2. Örnek 2: QA test senaryosu

Feature: “Kullanıcı PDF yükleyerek kimliğini doğrulayabilir.”

Klasik test senaryosu:

• PDF yükle → Onaylanır → Bitti.

Product-minded senaryolar:

1. 50MB dosya yüklenirse?
2. PDF yerine PNG yüklenirse?
3. Upload kesilirse?
4. Aynı anda iki upload?
5. PDF bozuksa?
6. Kullanıcı iptal ederse?
7. Sunucu 500 dönerse?
8. Telemetry event tetikleniyor mu?
9. Loglar doğru mu?
10. Onboarding akışını etkiliyor mu?

Bu yaklaşım sistemin gerçeğe yakın davranışını garanti altına alır.

4.3. Örnek 3: Performans odaklı product-minded düşünme

Task: “Arama sonuçları daha hızlı gelsin.”

Klasik mühendis:
İndeks ekler, optimize eder, DB çağrılarını azaltır.

Product-minded mühendis:
“Saniyenin 300ms kısalması kullanıcı davranışını nasıl etkileyecek?”

Yaklaşım:

• A/B testi set edilir
• “search_latency” telemetry event’leri izlenir
• QA stress test yapar
• Threshold belirlenir
• Arama sonuçları görünmeden loading skeleton çalışır
• Kullanıcı davranışı (bounce rate) incelenir

Bu teknik + ürün odaklı bir çalışmadır.

5. Product-Minded’ın yazılımcı ve QA’ya sağladığı somut faydalar

Bu yaklaşım soyut değil, çok net faydaları var:

• Daha az bug
• Daha hızlı bug çözümü
• Daha yüksek ürün kararlılığı
• Canlı ortamda daha az sürpriz
• Daha az tekrar iş
• Kullanıcı şikayetlerinde anlamlı düşüş
• QA verimliliğinde artış
• Daha az hotfix
• Daha net sorumluluk
• Daha iyi mimari kararlar

Kısacası: ürün daha kaliteli, ekip daha üretken olur.

Özetle: Product-mindedlık yazılımcı ve QA için bir rol değil, bir düşünme biçimidir

Bu yaklaşım:

• Ekstra iş yükü değildir
• Ekstra dokümantasyon gerektirmez
• Fazladan toplantı demek değildir

Aksine:

• Gereksiz işleri azaltır
• Daha iyi çözümler üretmenizi sağlar
• Canlıda çıkan sorunları en aza indirir
• Kodu geleceğe hazır hale getirir
• QA ve geliştirme ekiplerini güçlendirir
• Ürünü büyütür
• Kullanıcıyı mutlu eder

Ve en önemlisi:

Product-minded mühendis ve QA, her ekipte fark yaratır.